Bezpłatna mammografia bez skierowania. Kto może skorzystać?

Wystarczy chwila przed lustrem, by zauważyć zmianę, której wcześniej nie było. W Gorzowie Wielkopolskim, podobnie jak w całej Polsce, profilaktyka raka piersi opiera się na obserwacji własnego ciała, konsultacjach lekarskich i badaniach dobranych do wieku oraz zdrowia. Kobiety w wieku 45–74 lat mogą skorzystać z bezpłatnej mammografii bez skierowania, ale niepokojące objawy wymagają kontaktu z lekarzem niezależnie od wieku.

• Nowy guzek nie zawsze oznacza raka, ale wymaga sprawdzenia
• Samobadanie pomaga poznać ciało, lecz nie zastępuje mammografii
• USG i styl życia uzupełniają profilaktykę raka piersi

Nowy guzek nie zawsze oznacza raka, ale wymaga sprawdzenia

Ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem. Znaczenie może mieć także historia chorób w rodzinie, obecność dziedzicznych wariantów genów BRCA1 i BRCA2, wcześniejsze zmiany w piersiach, czynniki hormonalne i reprodukcyjne, nadwaga lub otyłość, mała aktywność fizyczna, alkohol oraz palenie tytoniu.

Nie wszystkie z tych czynników można zmienić. Jeśli w rodzinie występował rak piersi albo jajnika, szczególnie w młodym wieku, warto porozmawiać z lekarzem o indywidualnym ryzyku. W niektórych sytuacjach może on zalecić konsultację genetyczną.

Znajomość wyglądu własnych piersi ułatwia zauważenie nowych zmian. Podczas obserwacji trzeba zwrócić uwagę również na brodawki sutkowe i okolice pach. Niepokój powinny wzbudzić między innymi:

• nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą;
• zmiana wielkości lub kształtu piersi;
• wgłębienie, zmarszczenie, zaczerwienienie albo zgrubienie skóry;
• wygląd skóry przypominający skórkę pomarańczy;
• wciągnięcie brodawki lub inna nowa zmiana jej wyglądu;
• wydzielina z brodawki, zwłaszcza krwista;
• obrzęk piersi;
• utrzymujący się ból, szczególnie jeśli towarzyszą mu inne objawy.

Nie każda taka zmiana oznacza nowotwór, ale każdą nową lub niepokojącą zmianę powinien ocenić lekarz. Rak piersi może rozwijać się bez bólu, dlatego brak dolegliwości nie jest powodem, by rezygnować z badań.

Samobadanie pomaga poznać ciało, lecz nie zastępuje mammografii

Samobadanie można wykonywać regularnie, by lepiej znać budowę własnych piersi i szybciej wychwycić odstępstwo od normy. Kobiety miesiączkujące mogą wybrać kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi zwykle są mniej wrażliwe. Po menopauzie warto ustalić jeden dzień w miesiącu.

Badanie składa się z kilku prostych etapów:

1. Przed lustrem obejrzyj piersi z opuszczonymi rękami, a następnie z rękami uniesionymi nad głowę. Sprawdź kształt, wielkość, skórę i brodawki.
2. Opuszkami trzech środkowych palców delikatnie uciskaj tkankę piersi małymi, okrężnymi ruchami. Zbadaj całą pierś, także okolice brodawki.
3. Sprawdź okolice pach, zwracając uwagę na nowe zgrubienia.
4. Powtórz badanie na leżąco, ponieważ zmiana pozycji może ułatwić ocenę piersi.

Prawidłowe samobadanie nie wyklucza choroby. Nie zastępuje też mammografii ani konsultacji. Jeśli pojawi się zmiana, nie należy czekać, aż sama zniknie, ani próbować rozstrzygać w domu, czy jest groźna.

Mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i może wykryć także zmiany niewyczuwalne podczas badania dotykiem. W ramach programu profilaktyki raka piersi, prowadzonego przez Ministerstwo Zdrowia i finansowanego przez NFZ, mogą z niej skorzystać ubezpieczone kobiety w wieku 45–74 lat, które spełniają określone kryteria. Zasadniczo badanie przysługuje tym, które nie wykonywały mammografii profilaktycznej w ciągu ostatnich 24 miesięcy.

Na badanie nie potrzeba skierowania. Można wybrać placówkę realizującą program albo sprawdzić termin i miejsce postoju mammobusu. Rejestracja jest możliwa także przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta lub aplikacji mojeIKP.

Jeżeli występuje guzek, wyciek z brodawki albo inna niepokojąca zmiana, nie trzeba czekać na mammografię przesiewową. W takiej sytuacji należy zgłosić się do lekarza niezależnie od wieku i daty poprzedniego badania. Mammografia profilaktyczna jest przeznaczona dla osób bez objawów wymagających pilnej diagnostyki.

USG i styl życia uzupełniają profilaktykę raka piersi

USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe. Lekarz może zlecić je przy wyczuwalnym guzku, innej zmianie albo wtedy, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena wyniku badania lekarskiego lub mammografii. Dobór metody zależy między innymi od wieku, budowy piersi, objawów i indywidualnej sytuacji zdrowotnej.

USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi. Nie każda kobieta potrzebuje corocznego USG, dlatego częstotliwość badań powinien ustalić lekarz.

Na część czynników ryzyka można wpływać poprzez codzienne wybory. Pomocne może być:

• regularna aktywność dopasowana do możliwości, na przykład spacery, jazda na rowerze lub pływanie;
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała, szczególnie po menopauzie;
• unikanie alkoholu i palenia tytoniu;
• różnorodna dieta z warzywami, owocami i produktami pełnoziarnistymi;
• omówienie z lekarzem korzyści oraz możliwych zagrożeń związanych z hormonalną terapią menopauzalną.

Karmienie piersią wiąże się z niższym ryzykiem raka piersi, ale nie chroni całkowicie przed chorobą. Profilaktyka obejmuje więc kilka działań naraz: znajomość własnego ciała, szybką reakcję na zmiany, badania przesiewowe oraz rozmowę z lekarzem o czynnikach ryzyka.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna Gorzów Wielkopolski.